दीड दिवसांच्या गणपती बाप्पाला भावपूर्ण निरोप दिल्यानंतर आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे ते गौराईच्या आगमनाकडे. उद्या होणाऱ्या गौराईच्या स्वागतासाठी कोकणातील घराघरांत जय्यत तयारी सुरू असून, पूजेसाठी आवश्यक साहित्य खरेदी करण्यासाठी बाजारपेठांमध्ये महिलांची मोठी गर्दी होत आहे. दरम्यान, गौरीच्या आगमनानंतरच्या दिवशी केला जाणारा ‘ओवसा’ हा नववधूंसाठी विशेष महत्त्वाचा विधी मानला जातो. मात्र, यंदा गौराई अनुराधा नक्षत्रात येत असल्याने नववधूंचा पहिला ओवसा करता येणार नसल्याची पारंपरिक मान्यता आहे.
बाजारपेठांमध्ये सध्या विविध आकारांचे आणि आकर्षक रूपातील गौराईचे मुखवटे ग्राहकांचे लक्ष वेधून घेत आहेत. मुखवट्यांसोबतच गौराईचे विविध अवयव, पावले, अलंकार तसेच पूजेसाठी लागणारे साहित्य खरेदी करण्यासाठी महिलांची लगबग सुरू आहे. घरातील गौराईचे स्वागत करण्यासाठी सजावट, नैवेद्य आणि पूजेच्या तयारीलाही वेग आला आहे.
कोकणातील ‘ओवसा’ची आगळी परंपरा
कोकणातील अनेक भागांत गौरीच्या आगमनानंतर ‘ओवसा’ भरण्याची परंपरा आहे. ‘ओवसा’ म्हणजे ओवसणे अथवा ओवाळणे, अशी त्याची प्रचलित संकल्पना आहे. काही भागांत याला ‘ववसा’ असेही संबोधले जाते. विशेषतः रायगड आणि रत्नागिरी जिल्ह्यातील काही भागांत ही परंपरा श्रद्धेने आणि उत्साहाने पाळली जाते.
लग्नानंतर ज्या वर्षी गौरी पूर्वा नक्षत्रात येतात, त्या वर्षी नववधूचा पहिला ओवसा करण्याची पद्धत काही कुटुंबांत आहे. मात्र, यंदा गौरी अनुराधा नक्षत्रात येत असल्याने या पारंपरिक पद्धतीनुसार नववधूंना पहिला ओवसा करता येणार नाही. त्यामुळे लग्नानंतर पहिल्याच वर्षी ओवशाचा योग न आल्यास, पुढील वेळी गौरी पूर्वा नक्षत्रात येईपर्यंत प्रतीक्षा करावी लागते, अशी स्थानिक परंपरा आहे.
नववधूसाठी पहिला ओवसा विशेष का?
ओवसा हा केवळ धार्मिक विधी नसून, नववधूच्या सासरच्या कुळातील प्रवेशाशी जोडलेला कौटुंबिक आणि सांस्कृतिक सोहळा मानला जातो. लग्नानंतर सासरच्या कुटुंबाचा भाग झालेल्या नववधूला सासरच्या सण-समारंभांमध्ये मान-सन्मान मिळावा, तिच्या संसाराला सुख-समृद्धी लाभावी, या भावनेतून हा विधी केला जातो.
गौराईला आदिशक्तीचे रूप मानले जाते. त्यामुळे गौराईची पूजा करून, तिची ओटी भरून नववधूला तिच्यासारखे सामर्थ्य, सौभाग्य आणि सुख लाभावे, अशी श्रद्धा आहे. भरलेले सुप हे घरातील सुबत्ता, ऐश्वर्य आणि मांगल्याचे प्रतीक मानले जाते. ओवशाच्या निमित्ताने सुपे देताना नव्या सुनेची कुटुंबातील थोरामोठ्यांशी ओळख करून देण्याचीही परंपरा काही ठिकाणी पाहायला मिळते.
परंपरेनुसार ‘पूर्वा नक्षत्रा’ची प्रतीक्षा
काही भागांत रूढ असलेल्या परंपरेनुसार, ज्या वर्षी गौरी पूर्वा नक्षत्रावर येतात, त्याच वर्षी नववधूचा पहिला ओवसा भरला जातो. पहिल्या वर्षी हा योग न आल्यास पुढील वर्षी पूर्वा नक्षत्र येईपर्यंत प्रतीक्षा करावी लागते. त्यामुळे नववधूंसाठी पहिला ओवसा हा भावनिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.
टीप : नक्षत्रानुसार ओवसा करण्याची पद्धत ही स्थानिक व कौटुंबिक परंपरेनुसार बदलू शकते. त्यामुळे आपल्या कुटुंबातील प्रथा आणि स्थानिक पुरोहितांचा सल्ला ग्राह्य मानावा.
