राज्य सरकारने शेतकऱ्यांसाठी मोठा निर्णय घेत राज्यातील ३५८ पैकी २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर केला आहे. ‘ट्रिगर-१’ निकष लागू झालेल्या या तालुक्यांमध्ये दुष्काळी उपाययोजनांची प्रक्रिया सुरू करण्यात येणार असून, मुख्यमंत्री यांनी सर्व जिल्हाधिकाऱ्यांना प्रत्यक्ष पीक पाहणी आणि पंचनामे तातडीने पूर्ण करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
राज्यात यंदा अनेक भागांत पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्याने तसेच पावसात प्रदीर्घ खंड पडल्याने दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. शासकीय दुष्काळ व्यवस्थापन नियमांनुसार ‘ट्रिगर-१’ लागू झालेल्या २६५ तालुक्यांचा दुष्काळी यादीत समावेश करण्यात आला आहे. राज्यातील ३५८ तालुक्यांपैकी २६५ तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर झाल्याने महाराष्ट्राच्या सुमारे ७५ टक्के भागावर त्याचा परिणाम झाला आहे.
‘ट्रिगर-१’ हा दुष्काळ मूल्यमापनातील प्राथमिक शास्त्रीय निकष मानला जातो. मान्सून कालावधीत ७५ टक्क्यांपेक्षा कमी पाऊस होणे किंवा पावसाचा प्रदीर्घ खंड पडणे, यासारख्या परिस्थितीत हा निकष लागू होतो. या निर्णयानंतर संबंधित तालुक्यांमध्ये प्रत्यक्ष पीक पाहणी करून पंचनामे करण्याची प्रक्रिया सुरू होणार आहे. पंचनाम्यांच्या अहवालाच्या आधारे बाधित शेतकऱ्यांना मदत व विविध सवलती देण्याबाबत पुढील कार्यवाही केली जाणार आहे.
दुष्काळी परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर पिण्याच्या पाण्याची टंचाई दूर करण्यासाठी उपाययोजना, जनावरांसाठी चारा छावण्या, मनरेगा अंतर्गत रोजगाराची कामे तसेच पात्र शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत व नुकसानभरपाई यांसारख्या उपाययोजना राबविल्या जाऊ शकतात. दरम्यान, पुढील टप्प्यात उपग्रह निर्देशांक, जमिनीतील ओलावा आणि भूजल पातळी यांचा आढावा घेऊन ‘ट्रिगर-२’ची तपासणी केली जाणार आहे. त्यानंतर गावपातळीवर पीक पंचनामे करून शासनाने निश्चित केलेल्या निकषांनुसार नुकसान आढळल्यास पुढील दुष्काळी सवलती लागू केल्या जातील.
